राष्ट्रीय उपभोक्ता अधिकार दिवस

राष्ट्रीय उपभोक्ता अधिकार दिवस – अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत विदर्भ प्रांतातील कार्यकर्त्यांना हार्दिक शुभेच्छा व अभिवादन

२४ डिसेंबर हा दिवस राष्ट्रीय उपभोक्ता अधिकार दिवस म्हणून संपूर्ण भारतात साजरा केला जातो. हा दिवस उपभोक्ता हक्क, संरक्षण, न्याय आणि गुणात्मक सेवांबद्दल जनजागृती निर्माण करण्याचा एक महत्त्वाचा राष्ट्रीय क्षण आहे. आजच्या स्पर्धात्मक, डिजिटल आणि जागतिक बाजारपेठेत, ग्राहक हा देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा एक अविभाज्य भाग आहे. या दिवसाचे आयोजन दरवर्षी होण्यामागे मुख्य उद्देश म्हणजे प्रत्येक नागरिकाला त्यांचे हक्क, कर्तव्ये आणि न्याय मिळवण्याचे अधिकार यांची जाणीव करून देणे.

नागपूर येथून झालेली विचारांची सुरुवात

अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतच्या कार्याची सुरुवात ही केवळ संघटनात्मक नव्हे, तर विचारांची, मूल्यांची आणि समाजहिताच्या ध्यासाची सुरुवात होती. या चळवळीचा प्रारंभ नागपूर येथून झाला, हे विदर्भासाठी अभिमानास्पद आहे. त्या काळात ग्राहक हक्क, फसवणूकविरोधी लढा आणि प्रामाणिक बाजारव्यवस्था याविषयी समाजात फारशी जाणीव नव्हती.

अशा काळात माधव जोशी यांच्यासह अनेक समविचारी, निःस्वार्थ आणि समाजभान असलेल्या कार्यकर्त्यांनी पुढाकार घेत अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतच्या कार्याचा पाया घातला. कोणतीही राजकीय अपेक्षा न ठेवता, केवळ समाजहित डोळ्यांसमोर ठेवून या सर्व कार्यकर्त्यांनी ग्राहक जागृतीचे बीज रोवले. नागपूरमधून सुरू झालेली ही चळवळ हळूहळू विदर्भ, महाराष्ट्र आणि संपूर्ण देशभर पसरली. सुरुवातीच्या काळात साधनसामग्रीचा अभाव, प्रशासनाकडून दुर्लक्ष आणि जनतेतील अज्ञान अशा अनेक अडचणी असूनही, या जिद्दी कार्यकर्त्यांनी हार मानली नाही. त्यांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळेच आज अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत ही एक मजबूत, विश्वासार्ह आणि जनतेच्या हितासाठी झटणारी राष्ट्रव्यापी संघटना म्हणून ओळखली जाते. या पायाभूत कार्यकर्त्यांचे योगदान हे संघटनेच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नोंदवण्यासारखे आहे.

या महत्त्वाच्या दिवशी अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, विदर्भ प्रांत यांची भूमिका अत्यंत प्रेरणादायी, समाजसेवी आणि परिवर्तनात्मक आहे. विदर्भ प्रांतात ग्राहकांसाठी न्याय, माहिती, संरक्षण आणि समर्पित मार्गदर्शन देणाऱ्या या संघटनेने अनेक नागरिकांचे जीवन अधिक सुरक्षित आणि न्याय्य बनवले आहे. अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत ही एक अशी समाजोपयोगी संस्था आहे जिचा जन्म ग्राहक चळवळीला अधिक व्यापक रूप देण्यासाठी झाला आणि तिच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे ग्राहकांना न्याय मिळत आहे.

डॉ. नारायणराव मेहरे – विदर्भ प्रांत अध्यक्ष

विदर्भ प्रांताचे अध्यक्ष डॉ. नारायणराव मेहरे हे ग्राहक हक्कांच्या लढ्यात अग्रणी नेतृत्व देणारे व्यक्तिमत्व आहे. डॉ. मेहरे यांनी उपभोक्ता संरक्षण व जागरूकता या विषयावर अग्रगण्य कार्य केले आहे आणि त्यांनी संघटनेच्या माध्यमातून अनेक ग्राहकांना न्याय मिळवून दिला आहे. त्यांच्या नेतृत्वात विदर्भ प्रांताने अनेक अभिनव उपक्रम राबवले असून, ग्राहकांना त्यांच्या हक्कांविषयी जागृत करण्यासाठी कार्यशाळा, जनजागृती कार्यक्रम आणि तक्रार निवारण सत्रांचे आयोजन केले आहे.

डॉ. मेहरे हे केवळ अध्यक्ष म्हणून काम करत नाहीत; ते ग्राहक चळवळीच्या आदर्श मूल्यांचे जीवनात व समाजात प्रत्यक्षात रूपांतर करणारे प्रेरणादायी नेतृत्व आहेत. त्यांच्या कार्यामुळे विदर्भ परिसरातील नागरिकांमध्ये ग्राहक अधिकारांविषयी जागरूकता वाढली आहे. त्यांच्या प्रयत्नांनी अनेक ग्राहकांनी फसवणूक, निकृष्ट सेवा आणि अन्यायात्मक व्यवहारांविरोधात आवाज उठवला आणि योग्य न्याय मिळवला आहे.

नितीन काकडे – पश्चिम क्षेत्र संघटन मंत्री

पश्चिम क्षेत्र संघटन मंत्री नितीन काकडे हे संघटनेतील एक विलक्षण प्रेरणास्थान आहेत. यवतमाळसह इतर भागांतून उपभोक्ता न्यायासाठी कार्य करत, त्यांनी पश्चिम क्षेत्रात संघटनात्मक क्षमतेचा विस्तार केला आहे आणि कार्यकर्त्यांना प्रशिक्षित करणे, तक्रार निवारणाचे मार्गदर्शन देणे यासारख्या कामांमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.

नितीन काकडे हे विदर्भ प्रांत सचिव म्हणून त्यांनी संघटनेच्या कार्यातील विविध कार्यक्रमांचे यशस्वी आयोजन केले आहे. त्यांचे नेतृत्व, सहकार्य आणि समर्पण संघटनेच्या कार्यकर्त्यांना प्रोत्साहन देते. त्यांच्या सामाजिक दृष्टीकोनामुळे विदर्भातील उपभोक्त्यांना त्यांच्या हक्कांविषयी आत्मविश्वास निर्माण झाला आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेक कार्यकर्त्यांनी स्वयंसेवी भावना वाढवली आणि ग्राहक हितासाठी काम करण्याची प्रेरणा मिळाली.

संघटनेच्या कार्यकर्त्यांची अमूल्य भूमिका

अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, विदर्भ प्रांतातील कार्यकर्ते हे खऱ्या अर्थाने अन्यायाविरोधातील लढ्यात एक महत्वपूर्ण संघ आहेत. त्यांच्या मेहनतीमुळे, ग्राहकांमध्ये कायदे, तक्रार निवारण प्रक्रिया आणि प्रामाणिक व्यवहार याबद्दल जागरूकता निर्माण झाली आहे. संघटनेच्या विविध शाखांमध्ये कार्यरत असलेले सदस्य, गावोगावी जाऊन उपभोक्त्यांचे प्रश्न समजून घेणे, त्यांना कायद्यानुसार मार्गदर्शन करणे, तसेच न्यायालयीन प्रक्रियेत त्यांचे साथ देणे हे सर्व कार्यकर्त्यांचे दिलेपणाचे उदाहरण आहे.

या कार्यकर्त्यांनी दिन-रात्र, तन-मन-धनाने काम केले आहे. त्यांच्या सेवाभावी दृष्टिकोनामुळे अनेक गरीब, गरीब वर्गाचे व सामान्य नागरिकांचे न्याय मिळवून दिले गेले आहेत. संघटनेच्या शाखांद्वारे आयोजित कार्यशाळा, जनजागृती कार्यक्रम आणि मोफत कायदेशीर मार्गदर्शन शिविरांनी अनेक नागरिकांना उपभोक्ता हक्कांची समज वाढवली आहे. हा कार्य आजही सुरूच आहे आणि याचा परिणाम सामाजिक स्तरावर स्पष्टपणे दिसून येतो.

ग्राहक संरक्षण कायदा : संघटित लढ्याचे फलित

आज देशात जो ग्राहक संरक्षण कायदा प्रभावीपणे अस्तित्वात आहे, तो केवळ शासनाचा निर्णय नसून, त्यामागे अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतसारख्या संघटनांचा सातत्यपूर्ण, संघटित आणि वैचारिक लढा आहे, हे अभिमानाने नमूद करावे लागेल. ग्राहकांवरील अन्याय, फसवणूक, वजन-मापातील घोटाळे, भ्रामक जाहिराती आणि निकृष्ट सेवांविरोधात आवाज उठवत अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतने सुरुवातीपासूनच कायदेशीर संरक्षणाची गरज ठामपणे मांडली. विविध आंदोलनांद्वारे, निवेदनांद्वारे, चर्चासत्रांद्वारे आणि जनजागृती कार्यक्रमांद्वारे संघटनेने ग्राहक हक्कांचा प्रश्न राष्ट्रीय पातळीवर नेला. याच संघटित दबावामुळे आणि समाजहिताच्या आग्रहामुळे ग्राहक संरक्षण अधिनियम अस्तित्वात आला व कालानुरूप तो अधिक सक्षम करण्यात आला. हा कायदा केवळ कायदेशीर तरतूद नसून, तो ग्राहक चळवळीच्या संघर्षाचे मूर्त स्वरूप आहे. आज लाखो ग्राहक या कायद्याच्या आधारावर न्याय मिळवत आहेत, ही बाब अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतच्या प्रयत्नांना मिळालेल्या यशाची साक्ष देणारी आहे. त्यामुळे हा कायदा यशस्वीपणे कार्यरत राहण्यात संघटनेचे योगदान मोलाचे, ऐतिहासिक आणि प्रेरणादायी आहे.

ग्राहक चळवळीतील संघटनेच्या इतिहासाचा अवलोकन

अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत एक राष्ट्रव्यापी संस्था आहे जी उपभोक्ता हितासाठी कार्य करते आणि विविध प्रकारच्या ग्राहक समस्या सोडवण्यास मदत करते. या संघटनेने खाद्य मिलावट, MRP उल्लंघन, रेल्वे सेवांतील समस्या, बँकिंग वसुली, सायबर सुरक्षा, भ्रामक जाहिरातींचे निरसन आदी समस्यांवर लक्ष केंद्रित केले आहे.

संघटनेचा इतिहास सांगतो की, ग्राहक चळवळीच्या माध्यमातून उपभोक्ता संरक्षण कायद्याचे अंमलबजावणी इतिहासात महत्त्वाचे योगदान देण्यात आले आहे. संघटनेच्या प्रयत्नांनी 1986 व 2019 मधील ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या सुधारणा करण्यात मदत झाली आहे.

ग्राहक पंचायत – जनप्रयत्नातून जनआंदोलन

ग्राहक पंचायत हे फक्त एक सामाजिक संघटन नाही तर एक जनआंदोलन आहे. आज विदर्भ प्रांतात आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात ग्राहकांचे हक्क व संरक्षणासाठी कार्य करणाऱ्या या संघटनेचे योगदान अतुलनीय आहे. कार्यकर्त्यांनी त्यांच्या सेवाभावी वृत्तीने जनसमुदायाची मनोधारणा बदलून ग्राहक जागरूकता, न्यायाची अपेक्षा आणि कायद्यानुसार न्याय मिळवण्याची क्षमता निर्माण केली आहे.

प्रोत्साहन आणि भविष्यातील दिशा

या राष्ट्रीय उपभोक्ता अधिकार दिवसाच्या निमित्ताने डॉ. नारायणराव मेहरे, नितीन काकडे आणि संपूर्ण अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, विदर्भ प्रांत संघटनेच्या पदाधिकारी, सदस्य व कार्यकर्त्यांना हार्दिक अभिनंदन व शुभेच्छा! त्यांच्या कार्यामुळे उपभोक्ता चळवळीला अधिक सामर्थ्य प्राप्त झाले आहे. त्यांच्या कार्याने अनेक नागरिकांना न्याय मिळाला आहे आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढला आहे.

आपण सर्वांनी मिळून ग्राहक हक्कांची जाणीव केली पाहिजे, ग्राहक संरक्षण कायद्याचा लाभ घेतला पाहिजे आणि समाजात प्रामाणिकता, पारदर्शकता आणि न्यायाची संकल्पना अधिक प्रबळ करावी. यापुढेही अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत, विदर्भ प्रांत चे सर्व पदाधिकारी, सदस्य आणि कार्यकर्ते आपल्या तन, मन आणि धनाने कार्य करत राहावेत, हीच मनःपूर्वक शुभेच्छा!

राष्ट्रीय उपभोक्ता अधिकार दिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

✍🏻

चंद्रकांत पतरंगे, गडचिरोली

विदर्भ प्रांत कार्यकारिणी सदस्य

माजी जिल्हाध्यक्ष, गडचिरोली

अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत